انتخاب ژنتیکی در طی ۵۰ سال گذشته منجر به افزایش (۳۰۰ %) نرخ رشد توده بدنی در جوجههای گوشتی شده است، افزایش سرعت رشد جوجههای گوشتی عمدتاً طی چهار هفته اول دوره پرورش رخ میدهد؛ در عین حال، این بهبود در نرخ رشد منجر به مشکلات زیادی شده است که از آن جمله میتوان به افزایش حساسیت به عوامل تنشزا، بروز بیماریهای متابولیکی (شایعترین آنها سندرم مرگ ناگهانی، آسیت و مشکلات پا)، افزایش ذخیرهسازی چربی در بدن و مشکلات کیفی لاشه و… اشاره کرد.
تأمین احتیاجات برای رشد سریع طی دوره کوتاه پرورش یک اصل مهم مدیریت تغذیه محسوب میشود. اما در سالهای اخیر، افزایش قیمت نهادهها و محدودیتهای تأمین آن به یکی از ابعاد مهم تهدیدکننده ویژه در برخی از کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است، از این رو مطالعات و برنامههای تغذیهای آتی در صنعت تغذیه دام و طیور باید در راستای ظهور حداکثر پتانسیل ژنتیکی باشد تا فرآیند تولید ایمن و پایدار در این صنعت تداوم یابد.
رشد یک حیوان در درجه اول به معنای افزایش عضلات ساختاری، استخوانها و اندامهای بدن است، پتانسیل ژنتیکی تا حد زیادی سرعت رشد، ساختار بدن و وزن حیوان را تعیین میکند و خوراک سوبسترایی است که بدن باید از آن ساخته شود.
با رشد جبرانی، حیوان قادر است تأخیر ایجاد شده در رشد قبلی را پوشش دهد و به وزن بدن در شرایط بهینه رشد (حتی بیشتر از قبل) دست یابد. برنامههای متعددی که تعمداً باعث محدودیت رشد در یک سن خاص میشوند توسط متخصصین تغذیه تنظیم شده است. پس از اعمال این برنامهها رشد حیوانات تسریع مییاید.
این برنامهها علاوه بر اثر بر بهبود نرخ رشد مزایای دیگری چون بهبود ضریب تبدیل خوراک و کاهش بافت چربی در بدن و کنترل وقوع ناهنجاریهای متابولیکی در پرندگان را به همراه دارند. مطالعات متعددی در زمینه رشد جبرانی جوجههای گوشتی صورت گرفته است و نتایج متناقضی نیز گزارش شده است.
دلیل این تفاوتها را باید در درجه اول در طراحیهای مختلف برنامهها (روش محدودیت رشد، زمان شروع، کاربرد، سطح محدودیت، نوع جیره غذایی ارائه شده پس از محدودیت)، تفاوت در مدت زمان پرورش (برنامههای قبلی شامل پرورش جوجههای گوشتی تا 49-56 روز بود، در حالی که در هیبریدهای جوجههای گوشتی مدرن، پرورش قبل از ۴۲ روزگی یا زودتر به پایان میرسد)، پاسخهای متفاوت ناشی از جنسیت (جوجههای گوشتی نر دارای توانایی بیشتری برای رشد جبرانی در مقایسه با مادهها هستند)، تفاوت در هیبرید آزمایش شده (هیبریدهای جوجههای گوشتی با رشد سریع رشد جبرانی کمتری نسبت به هیبریدهای کند رشد نشان میدهند) و موارد دیگر جستجو کرد. در این شرایط متغیر، استفاده از یک مکمل مغذی که ترکیب کاملی از کلیه فاکتورهای مغذی ضروری برای رشد را دارا باشد با تأمین نیازهای بدن به دستیابی به پتانسیلهای پرنده کمک میکند.
تنظیم جیره بر اساس نسبت اسیدهای آمینه ضروری و نه سطح پروتئین خام!
هزینههای تغذیه تأثیر زیادی بر بهره وری واحدهای پرورش طیور دارد. پر هزینهترین بخش خوراک مربوط به منابع انرژی و پروتئین است. در یک جیره نامتعادل، با سطوح پروتئین بیش از حد نیاز، هزینه خوراک بیشتر خواهد بود، بنابراین هزینههای تولید نیز افزایش مییابد؛ همچنین مازاد مواد مغذی دریافت شده در مدفوع دفع میشود که به دلیل افزایش سطح نیتروژن و فسفر در مواد دفعی تهدیدی برای محیط زیست محسوب میشود، از این رو فرمولاسیون دقیق خوراک، گامی مهم در مدیریت مزارع پرورشی برای حفاظت از محیط زیست و کاهش هزینههای تولید است. اما از طرف دیگر جیرههای کم پروتئین، باعث کاهش عملکرد رشد شده و خطر ابتلا به بیماریها را افزایش میدهند.
بنابراین تعیین سطح پروتئین مورد نیاز خوراک بایستی با توجه به نژاد، سن، مراحل و شرایط مختلف پرورش و… به دقت مورد توجه قرار گیرد. نتایج مطالعات مختلف نشان داده که بهترین و مؤثرترین روش تغذیه کاهش سطح پروتئین خام خوراک و استفاده از سطوح متعادل اسیدهای آمینه ضروری در خوراک است.
اهمیت توجه به نسبتهای متعادل اسیدهای آمینه ضروری و غیر ضروری در خوراک طیور
همانطور که میدانیم بر اساس توانایی پرنده در توانایی یا عدم توانایی ساخت اسیدهای آمینه میتوان آنها را به دو دسته تقسیمبندی نمود:
اسیدهای آمینه ضروری آنهایی هستند که طیور قادر به ساختن آنها در حد رفع نیاز در بدن خود نیستند و بایستی در جیره آنها مقدار کافی وجود داشته باشد. اسیدهای آمینه غیر ضروری گروهی هستند که بدن قادر به ساختن آنهاست. یکی از مؤلفههای قابل توجه در تنظیم پروتئین و تعادل اسیدهای آمینه خوراک اثر نسبت اسیدهای آمینه ضروری به غیر ضروری برعملکرد و ترکیب لاشه میباشد.
مطالعات اخیر نشان داده که جهت دستیابی به بالاترین وزن و پروتئین لاشه، لازم است سطح مناسب اسیدهای آمینه ضروری در نسبت مشخص از پروتئین جیره تأمین شود. نسبتهای ایدهآل اسیدهای آمینه (نسبت به لیزین) برای احتیاجات نگهداری، نسبت به سایر اسیدهای آمینه (برای مثال ترئونین، تریپتوفان و اسیدهای آمینه گوگرد دار) ممکن است تا حد زیادی در مقایسه با نسبت ایدهآل این اسیدهای آمینه برای تجمع پروتئین بیشتر باشد.
برآوردهای صحیح از نسبت اسیدهای آمینه ایدهآل چندین پیش نیاز دارد:
- جنس، سویه، جیره پایه و مرحله پرورش
- قابلیت هضم حقیقی اسیدهای آمینه در جیره پایه
نکته حائز اهمیت در اینجا نسبت اسیدهای آمینه ضروری به غیر ضروری میباشد که در مطالعات صورت گرفته اثر معنی داری بر مصرف خوراک، وزن بدن، بازده لاشه، درصد پروتئین لاشه و چربی کل لاشه داشته است.
