با افزایش روز افزون محدودیت تأمین منابع پروتئینی رایج در خوراک به عنوان یکی از اصلی‌ترین ترکیبات جیره، استفاده از منابع پروتئینی مختلف گیاهی می‌تواند راهکاری برای برطرف کردن این محدودیت باشد. اگرچه حضور ترکیبات ضد تغذیه‌ای در گیاهان کاربرد بهینه آن‌ها را به دلیل اثر منفی روی قابلیت هضم و جذب مواد غذایی محدود کرده است.

مهمترین ترکیبات ضد تغذیه‌ای پروتئینی خوراک

• پروتئین آلرژی‌زا ( بتا کنگلیسینین، گلیسینین)

کاهش رشد، آسیب به یکپارچگی بافت روده، تضعیف سیستم ایمنی

• ترکیبات گلیکوپروتئینی(هماگلوتینین و لکتین)

اتصال به غشای مخاطی دیواره روده و اختلالات گوارشی، کاهش ناحیه جذب پروتئین در روده

• بازدارنده‌های آنزیمی آمیلاز

کاهش عملکرد آنزیم آمیلاز در تجزیه نشاسته و تولید انرژی

• مهارکننده تریپسین(بومن بیرک و کونیتز)

کاهش قابلیت دسترسی اسید‌های آمینه، کاهش عملکرد لیپاز و هضم چربی، افزایش اندازه پانکراس

فرایند هضم پروتئین در پرندگان در پیش معده و سنگدان با اثر اسید کلریدریک و پپسین شروع شده و در دئودنوم روده با pH خنثی‌تر و با عمل پروتئاز‌های پانکراس ادامه و در ژژنوم جذب آن‌ها انجام می‌شود. از آنجایی که دستگاه گوارش طیور جوان در دو هفته اول به طور کامل رشد نکرده، تولید و ترشح اسید معده توسط پیش معده و نیز ترشحات آنزیمی به ویژه تبدیل پپسینوژن به پپسین به عنوان اولین پروتئاز اندوژن در سنین بسیـــار پــایین پـرندگــان محــدود مـی شود. همچنیــن در طــول 15روزگی اول، pH دستگاه گــوارش به طور قابـل توجهــی تغییر می‌کند و این تغییرات ممکن است تأثیر قابل توجهی بر هضم پروتئین و سایر صفات گوارشی در جوجه‌های گوشتی جوان داشته باشد. بطوریکه حدود 20 درصد پروتئین خوراک به صورت هضم نشده باقی می‌ماند که منجر به افزایش ویسکوزیته روده شده و حرکت و جذب مواد مغذی را کندتر می‌کند. همچنین ورود این ترکیبات هضم نشده به انتهای دستگاه گوارش منجر به تخمیر میکروبی و افزایش جمعیت باکتری‌های بیماری‌زا و نهایتاً ایجاد رطوبت در بستر، التهاب و آسیب به بافت پوششی روده و یکپارچگی آن می‌گردند.

pH دستگاه گوارش به طور قابل توجهی در طول دستگاه تغییر می‌کند و فعالیت بهینه آنزیم‌های پروتئاز مختلف که فعالیت آن‌ها وابستــه به pH است در انـــدام‌های مختلف متفاوت است. ایـــن تغییرات ممکن است تأثیر قـــابل تــوجهــی بــر هضــم پــروتئین و ســایر ویژگـــی هـای گــوارشـی در طیــور داشتـه باشـد.

بسیاری از خواص و عملکرد پروتئین‌ها به سینتیک جذب آن‌ها مربوط می‌شود. از این رو علاوه بر قابلیت هضم پروتئین، تفاوت سینتیک یا سرعت جذب پروتئین در دستگاه گوارش باید در نظر گرفته شود. سرعت جذب پروتئین در دستگاه گوارش به چهار دسته آنی، سریع، کند و مقاوم تقسیم می‌شود. قابلیت هضم سریع برای حیوانات جوان بسیار مهم است، به خصوص که روده آن‌ها هنوز بالغ نشده است و هنوز قادر به جذب و استفاده از پروتئین موجود در جیره نیست.

از ایــن رو برای مدیریــت استفــاده حداکثری از پروتئین خـــوراک افـــزودن پــروتئاز هــای اگــزوژن مــی تواند بــه تکمیــل عملکـرد آنزیــم‌های پروتئولیتیک انــدوژن و کاهش مشکلات ناشی از پروئین‌های هضم نشده و جذب بیشتری از آمینواسید‌ها و سایر مواد غذایی کمک کند.

طبقه‌بندی آنزیم‌های پروتئاز

 سه معیار مهم در دسته‌بندی آنزیم‌های پروتئاز شامل:

• محل اثر آنزیم در پروتئین و برش پیوند‌های پپتیدی بین آمینواسید‌ها: اگزوپپتیداز (هیدرولیز پیوند پپتیـدی از انتهــای زنجیره کـه وابــسته به نـــوع آمینــواسید انتهایــی است) و اندوپپتیداز (هیدرولیز پیوندهــای درونی زنجیــره که وابسته به وضعیت ساختمانی زنجیره جانبی اسید‌های آمینه و شکل ایزومری آمینواسید است)
• pH بهینه عملکرد: پروتئاز‌های اسیدی، قلیایی و خنثی
• مکانیسم پروتئولیتیک و ویژگـی‌های جایگاه فعال بـا توالی آمینـواسیدی و گروه عاملی مشخص: سرین پروتئاز، سیستئین پروتئاز، آسپارتیک پروتئاز و متالوپروتئاز

اهمیت مصرف محصول مولتی آنزیم پرومکس در جیره طیور

تنوع منابع پروتئینی در خوراک یکی از عواملی است که بر قابلیت هضم حداکثری خوراک می‌تواند تأثیر بگذارد. برای هضم حداکثری و هیدرولیز کامل آن‌ها، نیاز به استفاده ترکیبی از آنزیم‌های پروتئاز است. با توجه به وابسته بودن میزان عملکرد آنزیم‌های پروتئاز به pH محیط دستگاه گوارش، انتخاب نسبت مناسبی از آنزیم‌های پروتئاز اسیدی، خنثی و قلیایی هیدرولیز زیستی منابع پروتئینی موجود در خوراک را در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش تسهیل نموده و قابلیت هضم و جذب مواد مغذی را بهبود می‌دهند.

در بسیاری از جیره‌ها علاوه بر ترکیبات ضد تغذیه‌ای غیر نشاسته‌ای و پروتئینی، فاکتور‌های ضد تغذیه‌ای الیگوساکاریدی هم وجــود دارد. یکـی از مهم‌ترین الیگوساکارید‌های ضد تـغذیه‌ای در دیواره سلولی گیاهان، ترکیبات GOS (مشتقات آلفا گالاکتوزیل ساکارز شامل رافینوز و استاکیوز و ورباسکوز) هستند که از واحد‌های گالاکتوز متصل شده به ساکارز با پیوند‌های گلیکوزیدی آلفا (1و6) تشکیل شده است. تجمع این الیگو ساکارید‌ها در مجاری روده‌ای باعث حفظ مایع و افزایش سرعت عبــور مــواد هضمـی مـی شود کـه اثر منفـی روی هضـم و جــذب مــواد مغــذی، هضــم فیبــر، انـرژی مورد استفاده دارد.

برای برطرف شدن این مشکلات گوارشی افزودن آنزیم آلفا گالاکتوزیداز به جیره مؤثر است.

آنزیم آلفاگالاکتوزیداز نوعی اگزوگلیکوزیداز است که با تجزیه پیوند‌های آلفا-گالاکتوزیدی قابلیت هضم مواد خام غنی از گالاکتوزید را بهبود می‌بخشد. این آنزیم با تبدیل ترکیبات GOS به مونو و دی ساکارید‌های گالاکتوز و سوکروز باعث آزاد شدن مواد مغذی و امکان دسترسی بیشتر آنزیم‌های اندوژن و اگزوژن را به مواد غذایی فراهم کرده و در نتیجه باعث بهبود شرایط برای جذب بیشتر آمینواسید‌ها می‌شود.

بنابراین با توجه به استفاده گسترده از منابع پروتئینی گیاهی در خوراک (کنجاله سویا، کنجاله کلزا، …) و حضور ترکیبات ضد تغذیه‌ای پروتئینی و نیز ترکیبات الیگوساکاریدی در این منابع، افزودن همزمان آنزیم‌های پروتئاز و آلفاگالاکتوزیداز هضم عناصر غیر مغذی و پروتئین‌های آلرژی زای خوراک را افزایش داده و باعث بهبود کیفیت تغذیه‌ای، کاهش آلودگی نیتروژن می‌شود. به عبارتی آنزیم‌ها با فعالیت‌های مختلف بیوشیمیایی و عملکردی می‌توانند اثرات هم‌افزایی بر بهبود کیفیت مصرف خوراک و کاهش عوامل ضد تغذیه‌ای مختلف داشته باشند. محصول آنزیم پرومکس با دارا بودن مجموعه‌ای از انواع آنزیم‌های پروتئاز و نیز آنزیم آلفاگالاکتوزیداز به عنوان یک عامل بهبود‌دهنده قادر به هضم طیف گسترده‌ای از انواع پروتئین‌ها در خوراک بوده و با کاهش میزان کاربرد پروتئین خام و اسید‌های آمینه سنتتیک در فرمولاسیون و زیست فراهمی بالاتر اسیدهای‌آمینه از اجزاء جیره ﻣﻮﺟﺐ ارﺗﻘﺎی ﻋﻤﻠﻜﺮد ﭘﺮﻧﺪه و ﺑﻬﺒﻮد ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﻏـﺬایی می‌شود.

سرانه مصرف: میزان مصرف دقیق بستگی بـه ترکیبات خوراک، مرحله پرورش، اثرات متقابل با اجزای خوراک و… دارد، اما به طور کلی پیشنهاد بـه مصرف 200 گرم در ﺗـﻦ ﺧـﻮراک است.