سیـلاژ: اهمیت، چالش‌ها و نقش کیفیت در تغذیه دام

سیلاژ یکی از مهم‌ترین راهکارهای سنتی و مدرن برای تأمین خوراک دام محسوب می‌شود که نقش حیاتی در تغذیه، رشد و سلامت دام‌ها ایفا می‌کند. این محصول تخمیری حاصل فرایند تخمیر بی‌هوازی مواد گیاهی تازه مانند ذرت، یونجه، سورگوم و سایر علوفه‌ها است. کیفیت نهایی یک سیلاژ به شکل مستقیم با کیفیت اولیه علوفه مورد استفاده و فرآیند تخمیر آن بستگی دارد؛ هرگونه نقص در شرایط تخمیر می‌تواند موجب رشد میکروارگانیسم‌های نامطلوب شده و سبب افت شدید ارزش غذایی محصول گردد. کلستریدیوم‌ها نمونه‌ای از باکتری‌های مضر در سیلاژ هستند که با تجزیه پروتئین‌ها و افزایش pH ، ارزش غذایی سیلاژ را کاهش می‌دهند. کپک‌ها و مخمرها نیز از دیگر میکروارگانیسم های نامطلوب به شمار می روند که نه‌تنها انرژی قابل‌استفاده را در سیلاژ کاهش می‌دهند؛ بلکه ترکیبات خطرناکی مانند انواعی از سموم قارچی یا مایکوتوکسین‌ها را تولید می‌کنند. این مایکوتوکسین‌ها می‌توانند در عملکرد اندام‌های مختلف دام تاثیر منفی داشته و نهایتاً کیفیت گوشت، شیر و بازده کلی دام را کاهش دهند؛ به همین علت دامداران همواره به دنبال راهی برای کنترل هر چه بیشتر فرایند تخمیر بی‌هوازی به منظور حفظ ارزش تغذیه‌ای علوفه هستند.

محصول سیلو‌گُلد با ترکیبی از باکتری‌های قدرتمند لاکتوباسیلوس پلنتاروم و لاکتوباسیلوس بوچنری طراحی و تولید می‌شود تا به بهبود فرآیند تخمیر، افزایش پایداری هوازی، کاهش اتلاف مواد مغذی سیلو و کاهش تولید ترکیبات نامطلوب مانند مایکوتوکسین‌ها کمک کند. 

معرفی باکتری‌های مورد استفاده در محصول

لاکتوباسیلوس پلنتاروم و لاکتوباسیلوس بوچنری دو باکتری اصلی مورد استفاده در این محصول به شمار می‌روند که از خانواده شناخته شده لاکتوباسیلاسه انتخاب شده‌اند. باکتری‌های این خانواده از دسته باکتری‌های گرم مثبت بوده که قادر به تولید اسید لاکتیک در مقادیر قابل توجه هستند و به همین علت به این نام شناخته می‌شوند.

مکانیسم اثر

لاکتوباسیولس پلنتاروم با توانایی تولید مقادیر بالایی اسید لاکتیک یکی از شناخته شده ترین باکتری‌ها از خانواده لاکتوباسیلوس‌ها می‌باشد.  این باکتری طی روز‌های ابتدایی پس از سیلو کردن به سرعت رشد کرده و با تولید سریع اسیدلاکتیک و کاهش سریع pH، به رشد سایر باکتری‌های خانواده لاکتیک اسید باکتری‌ها کمک می‌کند. این مسئه همچنین سبب تثبیت فرایند تخمیر شده و از رشد باکتری‌های ناخواسته و مخمرها در سیلاژ جلوگیری می‌کند.

لاکتوباسیلوس بوچنری از دیگر باکتری‌های شناخته شده خانواده لاکتیک اسید باکتری‌ها به شمار می‌رود که از باکتری‌های هتروفرمانتاتیو اجباری به شمار می‌رود؛ به این معنا که باکتری فوق قادر به تولید همزمان اسید استیک و اسید لاکتیک طی فرآیند تخمیر می‌باشد. مطابق با نتایج پژوهش‌ها، استیک اسید در مقایسه با لاکتیک اسید بازدارندگی بیشتری در مقابل قارچ‌ها و مخمر‌ها داشته و به افزایش پایداری هوازی سیلاژ کمک می‌کند. علاوه براین اسیدهای تولید شده توسط این باکتری طی روزهای ابتدایی فرایند تخمیر به تثبیت هرچه سریعتر فرایند تخمیر کمک کرده و از رشد میکروارگانیسم‌های فاسد‌کننده جلوگیری می‌کند. بنابراین استفاده از دو باکتری نامبرده، باعث کاهش هدر رفت مواد مغذی در سیلاژ شده و به پایداری هرچه بیشتر سیلاژ تولید شده کمک می‌کند.

مقایسه پارامترهای کلیدی در تخمیر مناسب و نامناسب در سیلاژ

تاثیرات سیلو‌ گُلد در فرایند تخمیر

• کاهش سریع pH
• جلوگیری از رشد باکتری‌های مضر
• کاهش تجزیه پروتئین
• کاهش هدررفت انرژی و ماده خشک
• جلوگیری از رشد و فعالیت مخمرها و کپک‌ها
• جلوگیری از تولید ترکیبات مضر مانند مایکوتوکسین‌ها
• افزایش پایداری هوازی سیلاژ

ماده موثره:

لاکتوباسیلوس پلنتاروم و لاکتوباسیلوس بوچنری با کانت کلی 10¹² سلول در هر کیلوگرم

 روش استفاده:

• متناسب با حجم علوفه، مقادیر کافی از محصول سیلو‌ گُلد با آب بدون کلر به خوبی مخلوط شده تا سوسپانسیون یکنواخت به دست آید. سپس از سوسپانسیون تهیه شده،حداکثر طی 24 ساعت به علوفه خرد شده اسپری شود.
• پس از باز شدن بسته‌بندی محصول، درب محصول به خوبی بسته شده و در یخچال نگهداری شود.
• مستقیما به خوراک دام اضافه نشود.

سرانه مصرف

• 15 تا 20 گرم در ازای هر تن علوفه با کیفیت
• 50 گرم در ازای هر تن علوفه‌ی با کیفیت پایین و ماده خشک زیر 20 درصد

راهنمای مصرف محصول سیلو گُلد:

هر ساشه 200 گرمی مناسب برای 10 تن علوفه با کیفیت یا 4 تن علوفه با کیفیت پایین می باشد. به منظور استفاده از محصول سیلو گُلد، در ابتدا میزان کافی از محصول به 2 لیتر آب بدون کلر و با دمای محیط اضافه شده و پس از حل شدن کامل محصول، تا حجم مد نظر رقیق شود. پس از آن حداکثر طی 24 ساعت بر روی علوفه اسپری شده و در اسرع وقت علوفه تهیه شده فشرده و پوشیده شود. از ورود ذرات خاک یا علوفه کپک زده به سیلو جلوگیری شود.

شرایط نگهداری

• محصول در دمای کمتر از 25 درجه سلسیوس نگهداری شود.
• دور از تابش مستقیم نور خورشید نگهداری شود.
• محصول باز شده حداکثر طی مدت زمان یک ماه مصرف شده و در صورت بروز تغییر رنگ و بوی نامطبوع یا ایجاد کلوخه در محصول، دور ریخته شده و از مصرف آن خودداری شود.
• از گرم و سرد کردن آب حاوی محصول پروبیوتیکی خودداری به عمل آید. محلول تهیه شده حداکثر طی 24 ساعت استفاده شود.
• از مصرف محصول تاریخ گذشته خودداری شود.
• پس باز شدن محصول، پس از هر بار استفاده درب محصول به خوبی بسته شده و در یخچال نگهداری شود. از ورود رطوبت به بسته محصول جلوگیری به عمل آید.
• مستقیما در خوراک دام استفاده نشود.
• محصول فوق تنها مناسب مصارف دامپزشکی می باشد.
• دور از دسترس کودکان نگهداری شود.